اگر به دنبال پاسخ سوال «چرا مردم مواد مخدر و الکل مصرف می‌کنند؟» و دلایل مصرف مواد مخدر هستید، به احتمال زیاد نگران خودتان، اعضای خانواده یا یکی از دوستانتان هستید. پاسخ ساده است: مردم از مواد مخدر یا الکل برای سرخوشی استفاده می‌کنند. آنها آن حس سرخوشی یا لذت را می‌خواهند تا احساس خوبی داشته باشند. در واقع افراد برای فرار از واقعیت، افزایش تعاملات اجتماعی، تسکین دردهای عاطفی یا جسمی یا حتی صرفاً از روی کنجکاوی از مواد مخدر استفاده می‌کنند. برخی نیز از روی اجبار روانی یا نیاز جسمی مواد مصرف می‌کنند.
مهم‌ترین دلایل مصرف مواد مخدر در جوانان و نوجوانان
در ادامه با 10 علت مهم که افراد معتاد را وادار به ادامه مصرف مواد مخدر می کند، آشنا می‌شویم:
1. آسیب پذیری های ژنتیکی
آسیب پذیری های ژنتیکی یکی از مهم ترین دلایلی است که افراد معتاد به مصرف مواد ادامه می دهند. طبق تحقیقات علمی انجام شده بر روی نمونه های ژنتیکی مختلف، پزشکان به این نتیجه دست پیدا کرده اند که بسیاری از دلایل مصرف مواد مخدر در یک خانواده به مسائل ژنتیکی برمی گردد. برای مثال در اوایل سال 2000 بر روی یک خواهر و برادر دوقلو برخی تحقیقات انجام شد که نشان می داد به دلیل سوء مصرف الکل در خانواده این دو فرزند نیز به الکل اعتیاد داشته و این نوشیدنی تاثیرات عمده ای را در مغز این خواهر و برادر به وجود آورده است. البته طبق نظر بهترین دکتر ترک اعتیاد مشهد بزرگ شدن در محیطی که خانواده به صورت فعال از ماده مخدر استفاده می کردند و کودکان نیز به خوبی با انواع ماده مخدر سنتی و صنعتی آشنایی دارند، پیش زمینه ای قوی برای استفاده از مواد مخدر است.
2. خود درمانی
خود درمانی به عنوان یکی دیگر از دلایل مصرف مواد مخدر و اعتیاد شناخته شده است. در بسیاری از مواقع افراد به دلیل مشکلات عاطفی که تجربه می کنند یا شرایط غیر قابل تحمل زندگی، تصمیم به استفاده از انواع مواد مخدر را می گیرند. برای مثال الکل می تواند شخص را در لحظه ارام کرده و خاطرات بدش را به دست فراموشی بسپارد؛ اما طبق تحقیقات انجام گرفته بر روی مغز یک فرد الکلی، این ماده پس از مدتی استفاده همانند مواد افیونی اعتیاداور است و از یک جایی به بعد شخص برای داشتن حال خوب و عادی بودن به استفاده مستمر از آن روی می آورد.
البته به جزء الکل، هروئین نیز اغلب به عنوان یک ماده درمانی در بین افرادی که با درد جسمی ناشی از آسیب با بیماری های مزمن دست و پنجه نرم می کنند، مورد استفاده قرار می گیرد که این موضوع بعد از مدتی سبب اعتیاد افراد شده و شخص برای ترک باید از بهترین داروی ترک اعتیاد استفاده کند تا بتواند به خوبی دوران درمانی خود را طی کند.
3. اختلال در بینش
اختلال در بینش یا اختلال در خودآگاهی از دیگر عوامل تاثیرگذار بر ادامه مواد افیونی است. در واقع سوء مصرف مزمن مواد مخدر با اختلال خود آگاهی همراه است که به صورت انکار نیاز به درمان و اعتیاد خود را نشان می دهد. برای مثال بسیاری از افراد درگیر با الکل یا سایر مواد در دوران ترک به این موضوع اعتراف کرده اند که به خوبی می دانند که نوشیدن یا کشیدن مواد می تواند زندگی آنها را نابود کند ولی اعتیاد خود را به عنوان یک مشکل نمی بینند. با این حال ترجیح می دهند تا به مصرف مواد خود ادامه داده و خود آگاهی ذهن خود را نادیده بگیرند.
4. رابطه توام با عشق و نفرت از مواد مخدر
شخص درگیر در اثر مصرف مواد نمی تواند به خوبی نقش پاداش یا لذت واقعی مصرف را تفکیک کند. از این رو در برخی مواقع میل شدید به مواد مخدر در افراد معتاد لزوما با لذت مصرف مواد همراه نیست و حتی گاهی بعد از مصرف هیچ لذتی برای فرد وجود ندارد ولی شخص درگیر همچنان تمایل به استفاده از مواد مخدر را دارد. از این رو شاید از ویژگی های منفی در رابطه با دلایل مصرف مواد مخدر بتوان گفت که شخص درگیر احساسات و فعالیت مغزی خود را نیز از دست می دهد.
5. جاذبه مرگبار استفاده از مواد مخدر
جاذبه مرگبار استفاده از مواد مخدر در این است که فرد درگیر تمایل شدیدی برای استفاده از ماده مخدر و رفتن به سراغ محرک های افیونی را دارد. طبق نتایج موجود می توان بعد از ترک، استفاده مجدد معتادان از مواد مخدر را پیش بینی نمود . با این حال راه حل هایی وجود دارد که می توان شخص درگیر را از محرک های افیونی دور نگه داشت تا دوره نقاهت وی تمام شود. البته نباید از این موضوع غافل شد که توهم در افراد معتاد و ایجاد حالاتی که در حالت نئشگی و خماری تجربه می کنند از دیگر علل مهم استفاده مجدد از مواد مخدر است.
6. لغزش در دام اعتیاد
لغزش در دام اعتیاد از جمله معضلاتی است که شخص ممکن است آن را تجربه کند. طبق نظر پزشکان حوزه اعتیاد در شرایطی که فرد قبل از شروع به افراط در مصرف مواد می کند، اصطلاحا به آن پرهیز شکنی گفته می شود. در این دوره شخص درگیر خود را با اصطلاح که فقط یک نخ سیگار بکشد یا یک پیک الکل مصرف کند خود را فریب داده و یک نخ سیگار به نصف پاکت و یک پیک الکل به مصرف نصف بطری منجر می شود.
این لغزش باعث می شود تا شما زمانی که بخواهید اعتیاد را ترک کنید با افسردگی بعد از ترک اعتیاد مواجع شوید که می تواند تاثیرات زیادی بر روی زندگی شما داشته باشد. برای مثال بعد از تغییرات شدیدی که در دوران اعتیاد تجربه می کنید در زمان ترک و دوران نقاهت دردهای شدید و فوران احساسات بیش از حد می تواند برای مدتی زندگی روزمره شما را مختل کند.
7. استرس و اضطراب
تحقیقات نشان داده است که ارتباط قوی بین استرس و اضطراب و سوء مصرف مواد مخدر وجود دارد. مواد مخدر و الکل اغلب به عنوان مکانیسم‌های مقابله‌ای ناسالم برای مقابله با استرس یا اضطراب استفاده می‌شوند. برای مثال، اتفاقات آسیب‌زا از جمله تجربیات نامطلوب دوران کودکی، سوء استفاده جسمی یا جنسی، خشونت خانگی و اختلال عملکرد خانواده با افزایش خطر اعتیاد در جوانی یا بزرگسالی مرتبط هستند.
البته باید بدانید که این وقایع آسیب‌زا اغلب منجر به سطوح بالای استرس عاطفی می‌شوند که می‌تواند منجر به از دست دادن کنترل و رفتارهای تکانشی مانند اعتیاد به مواد مخدر به عنوان راهی برای جستجوی رضایت فوری یا فرار از واقعیت های زندگی شود. همچنین باید بدانید استرس و اضطراب رابطه مستقیمی با رژیم غذایی و تمرکز ذهنی دارد و مصرف برخی از مواد غذایی می تواند سطح استرس و اضطراب جوانان و نوجوانان را افزایش دهد.
8. سرکشی علیه والدین
سرکشی علیه والدین شاید از دلایل عمده اعتیاد در میان جوانان امروزی باشد. برخی از جوانان استفاده از الکل یا سایر مواد افیونی را راهی برای سرکشی و مقابله با قوانین سخت خانه و خانواده در پیش میگیرند تا بتوانند کنترل وضعیت خانه را در دستان خود داشته باشند. البته گاهی هم اعتیاد میان جوانان به این دلیل است که احساس می کنند شنیده نشده اند یا فضای کافی برای شکل دادن به هویت خود نداشته اند.
اگر چنین باشد، پس نوشیدن الکل یا کشیدن مواد مخدر می‌تواند راهی برای شورش علیه قوانین خانه به نظر برسد به خصوص اگر احساس کنند که مورد سوء تفاهم قرار گرفته‌اند. اگرچه این عکس العمل نوعی مقاومت در برابر وضعیت خانه برای نوجوانان سالم است، اما می‌تواند به سرعت به رفتارهای پرخطری مانند رانندگی در حالت مستی یا خماری، نوشیدن زیاد الکل یا رابطه جنسی ناامن تبدیل شود. پس باید حتما مراقب فرزندان خود در هر شرایطی باشید؛ چرا که رابطه اعتیاد و خودکشی در این دوران پیش از پیش خود را نشان می دهد و ممکن است دردسرساز شود.
9. مصرف مواد برای جلب اعتماد یا جبران بیش از حد
مصرف مواد برای جلب اعتماد یا جبران بیش از حد یکی دیگر از دلایل اصلی است که افراد مواد روانگردان را مصرف می‌کنند. در واقع با این کار شخص درگیر تلاش می کند تا فقدان چیزی که آرزویش را داشته و به آن دست پیدا نکرده است را جبران کند.
البته خوب، حقیقت این است که مواد مخدر و الکل اعتماد به نفس یا شجاعت واقعی را ایجاد نمی‌کنند. با این حال، اینطور به نظر می‌رسد و برای افرادی که نسبت به خود احساس بدی دارند یا در مقابل دیگران خجالتی هستند، مواد مخدر می‌تواند به آنها کمک کند تا با دیگران سازگار شوند و احساس « عادی بودن» کنند .
10. کسالت و بی حوصلگی
گاهی اوقات مردم به دلیل کسالت و بی‌حوصلگی یا برای پر کردن وقت خود در یک عصر غم انگیز، نوشیدن الکل یا مصرف مواد را انتخابی مناسب می دانند. البته این امر در رابطه با نوجوانان بی حوصله امروزی یا بزرگسالانی که بعد از یک روز کاری خسته کننده به خانه می آیند و هیچ برنامه ای برای تفریح ندارند، می تواند اتفاق بیفتد.
خب قاعدتا زمانی که هیچ اتفاق هیجان انگیزی در زندگی قرار نیست رخ بدهد،الکل یا مواد مخدر می‌تواند به عنوان یک راه حل سریع برای گذراندن وقت یا جالب‌تر کردن اوضاع به نظر برسد و از آنجایی که الکل و مواد مخدر بسیار اعتیاد اور بوده و به راحتی در همه جا یافت می شود، بهتر است در مصرف آن به صورت جد مواظب باشید.
همچنین اگر برای بار اول می خواهید از مواد مخدر سنگین استفاده کنید، بهتر است دوز مصرفی شما به شدت کم باشد؛ چرا که بدن شما به دلیل عدم تجربه قبلی در استفاده از مواد مخدر، تاب و توان کافی برای هضم ماده مخدر را ندارد و ممکن که شما به دلیل ناآگاهی که دارید، اوردوز کرده و دیگر راه برگشتی برای زندگی مجدد نداشته باشید.
سخن پایانی
در نهایت باید به این نکته اشاره کرد دلایل روی آوردن به مواد مخدر و مصرف آن فارغ از اینکه شما چه سن و سالی دارید، ممکن است رخ داده و شما را درگیر اعتیاد شدید کند. از این رو اگر به دلیل هر یک از مشکلات بالا اعتیاد دارید یا ترک برای شما سخت است، بهتر است به دنبال راه حل های درمانی موثر و قابل اجرا باشید تا حتی بعد از ترک مجدد هوس استفاده از آن حتی برای تفریح به ذهن شما خطور نکند.
چرا برخی افراد با یک بار مصرف وابسته می‌شوند و برخی دیگر نه؟
آیا فشار گروه همسالان واقعاً در سنین بزرگسالی هم موثر است؟
چرا محیط زندگی و استرس‌های اجتماعی عامل مهمی هستند؟
نقش کنجکاوی تا چه حد در اولین تجربه جدی است؟
