افسردگی بعد از زایمان و اندوه زایمان در واقع تجربه نوسانات اخلاقی و احساسی مانند اضطراب، بی قراری و گریه های بی دلیل در روزهای ابتدایی پس از زایمان، برای بسیاری از مادران کاملاً طبیعی است. حالت خفیف تر این ناراحتی که با عنوان « اندوه پس از زایمان » شناخته می شود، معمولاً در دو تا سه روز اول پس از تولد نوزاد آغاز شده و ظرف دو هفته به تدریج برطرف می شود. با این حال، برخی از زنان شرایطی به مراتب عمیق تر و پایدارتر را تجربه می کنند که تحت عنوان افسردگی پس از زایمان Postpartum depression یا به اختصار PPD شناخته می شود، یکی از شایع ترین اختلالات روانی مرتبط با بارداری و زایمان به شمار می رود و میتواند از دوران بارداری آغاز شده و تا ماه ها پس از زایمان ادامه یابد.
افسردگی پس از زایمان یک اختلال روانشناختی قابل تشخیص و درمان پذیر توسط بهترین مشاور خانواده مشهد است، نه نشانه ای از ضعف شخصیت یا ناکارآمدی مادر. آمارها نشان می دهند که از هر هشت زن، یک نفر این نوع افسردگی را پس از زایمان تجربه می کند و 15 درصد زنان دنیا به این دیپریشن مبتلا هستند. شناسایی به موقع علائم و دریافت حمایت روانی و درمان مناسب، میتواند نقش بسیار مهمی در بهبود سلامت روان مادر و کیفیت ارتباط او با نوزاد ایفا کند.
علائم افسردگی بعد از زایمان
علائم افسردگی بعد از زایمان معمولاً در یک تا سه هفته اول پس از تولد نوزاد ظاهر می شود، اما ممکن است زودتر، حتی در دوران حاملگی و بارداری، یا دیرتر تا یک سال پس از زایمان نیز بروز کند. افسردگی زایمان علائمی شدیدتر، پایدارتر و مداخله گرتر نسبت به اندوه زایمان دارد که میتواند بر توانایی شما در مراقبت از نوزاد و انجام امور روزمره تاثیر منفی بگذارد.
اگر پس از زایمان متوجه شدید که حال روحی تان بهطور غیرعادی تغییر کرده و احساسات منفی شما رو به افزایش است، حتما باید به روان درمانگر مراجعه کنید تا از تشدید علائم شما جلوگیری شده و درمان مشکلات روحی و روانی شما آغاز شود تا روند بهبودیتان سریع تر باشد. در صورتی که با هر یک از علائم افسردگی پس از زایمان زیر مواجه شدید، با مشاورین ما تماس بگیرید.
- احساس غرق شدن یا ناتوانی در کنترل شرایط زندگی
- بیاشتهایی یا تغییرات چشمگیر در الگوی تغذیه
- تغییرات ناگهانی در خلقوخو، مانند تحریکپذیری یا انفجارهای احساسی
- احساس اضطراب شدید یا نگرانی مفرط، حتی در موقعیتهای عادی
- تجربه غم عمیق و پایدار، همراه با احساس بیارزشی، ناامیدی یا گناه
- بیعلاقگی به فعالیتهایی که پیشتر برایتان لذتبخش بودند
- کاهش انرژی، احساس خستگی مزمن و بیانگیزگی
- اختلال در خواب مثل بی خوابی، بیدار شدن های مکرر یا تمایل مفرط به خوابیدن
- گریههای مکرر یا بیدلیل، که گاه حتی با توضیح خاصی همراه نیست
- کاهش تمرکز، کندی ذهن یا دشواری در تصمیمگیری
- افکار مرتبط با خودکشی یا تمایل به مرگ
- احساس بیارتباطی یا بیعلاقگی به نوزاد
- احساس ترس یا اضطراب در کنار نوزاد
- افکار مزاحم درباره آسیب رساندن به نوزاد یا تصور اینکه نمیتوانید با او ارتباط برقرار کنید
علائم افسردگی بعد از زایمان سزارین
علائم افسردگی بعد از زایمان سزارین ممکن است زودتر نسبت به طبیعی بروز کند. زمانی که زایمان با عمل جراحی همراه میشود به ویژه در موارد سزارین اورژانسی فشارهای جسمی و روانی وارد شده به مادر میتواند شدت بیشتری پیدا کند. تحقیقات نشان میدهد زنانی که تحت عمل سزارین قرار میگیرند، در مقایسه با افرادی که زایمان طبیعی داشتهاند، بیشتر در معرض ابتلا به افسردگی پس از زایمان هستند.
درد فیزیکی ناشی از جراحی، محدودیت در تحرک و وابستگی به دیگران برای مراقبت از نوزاد زمینهساز تشدید این اختلال باشند.
بنابراین اگر پس از سزارین، علائمی مانند غم شدید، اضطراب، خستگی مفرط، بی خوابی، یا بی علاقگی به نوزاد را در خود مشاهده میکنید، این نشانه ها را نباید نادیده بگیرید و بهتر است راه حل های درمانی برای کاهش استرس و اضطراب را به صورت جدی پیگیری نمایید. دریافت مشاوره روانی و درمان تخصصی می تواند به شما کمک کند سریع تر به تعادل روانی بازگردید و ارتباطی سالم و مثبت با نوزادتان برقرار کنید.
علائم افسردگی بعد از زایمان طبیعی
شایع ترین علائم افسردگی بعد از زایمان طبیعی گریه های بی دلیل و شدید است با این حال ممکن است برای هر مادر به شکل متفاوتی بروز کنند، بنابراین با هر یکی علامت های این نوع دیپریشن مواجه شدید سریعا به روان درمانگر مراجعه کنید.
علت افسردگی مادر پس از زایمان
اصلی ترین علت افسردگی مادر بعد از فارغ شدن این است که سطح استروژن و پروژسترون در دوران بارداری ده برابر افزایش پیدا میکند و بلافاصله بعد از زایمان به شدت کاهش می یابد و بعد از سه روز سطح این هورمون ها به سطح قبل از بارداری برمیگردد، این تغییر هورمون ها باعث ناپایداری احساسی در مادر میشود.
درمان افسردگی بعد از زایمان
درمان افسردگی پس از زایمان طیف گسترده ای از روش ها را شامل میشود؛ از استفاده از داروهای تخصصی گرفته تا راهکارهای طبیعی مانند درمان های گیاهی و خانگی، دمنوش ها و مکمل های خوراکی. علاوه بر این، رژیم غذایی سالم نقش مهمی در بهبود علائم این اختلال ایفا میکند. در ادامه هر یک از روش های درمانی را با جزییات بررسی میکنیم تا شما با داشتن اطلاعات جامع تر، بتوانید مسیر درمانی مناسبی برای بهبود علائم افسردگی پس از زایمان انتخاب کنید.
چه قرصی برای افسردگی بعد زایمان خوبه؟
مصرف قرص برای افسردگی بعد از زایمان باید زیر نظر پزشک و با تجویز پزشک باشد و از مصرف هرگونه دارو بدون نسخه پزشک صرفا بر اساس توصیه و تجربه دیگران جدا خودداری کنید. پزشکان معمولاً برای درمان این اختلال ، داروهایی را تجویز میکنند که بر سیستم انتقال دهنده های عصبی تاثیر می گذارند. مهمترین قرص هایی که برای درمان دیپریشن زایمان تجویز می شوند شامل :
- مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs): مانند سرترالین (Zoloft®) و فلوکستین (Prozac®) که به افزایش سطح سروتونین در مغز کمک میکنند.
- مهارکنندههای بازجذب سروتونین و نوراپینفرین (SNRIs): مانند دولوکستین (Cymbalta®) و دسونلافاکسین (Pristiq®) که عملکرد سروتونین و نوراپینفرین را بهبود میبخشند.
- بوپروپیون (ولبوترین یا زیبان): که مکانیزم متفاوتی داشته و برای برخی بیماران تجویز میشود.
- داروهای ضد افسردگی سه حلقهای (TCAs): مانند آمیتریپتیلین (Elavil®) و ایمیپرامین (Tofranil®) که در برخی موارد خاص کاربرد دارند.
درمان گیاهی افسردگی بعد از زایمان
درمان گیاهی افسردگی بعد از زایمان راه حل قطعی، فوری یا مؤثری برای این اختلال روانی نیست. افسردگی زایمان یک اختلال بالینی جدی است و مصرف خودسرانه داروهای گیاهی بدون مشورت و توصیه پزشک و صرفا با نظر غیرتخصصی یک عطار میتواند خطرناک باشد. در این شرایط، تاخیر در درمان تخصصی به امید روش های سنتی یا “دعا برای افسردگی بعد از زایمان” می تواند روند بهبودی را به طور جدی مختل کند.
با این حال، برخی گیاهان دارویی ممکن است به عنوان مکمل های حمایتی در کنار درمان پزشکی، به کاهش علائم افسردگی کمک کنند. مصرف این گیاهان نیز باید با تایید روانپزشک یا پزشک معالج انجام شود تا از بروز تداخلات دارویی یا تشدید علائم جلوگیری شود. برخی از این گیاهان عبارتند از:
- بادرنجبویه و دم اسب: دارای خواص آرام بخش هستند و ممکن است در کاهش اضطراب و نوسانات خلقی موثر باشند.
- بابونه، عرقچین و جو دوسر: تقویت کننده سیستم عصبی و مناسب برای کاهش استرس و بهبود خواب.
- مخمر سنت جان : گیاهی با خاصیت ضد افسردگی طبیعی که به شدت با داروهای شیمیایی تداخل دارد و فقط با نظر پزشک باید مصرف شود.
برای افسردگی بعد از زایمان چه بخوریم؟
خوراکیها و غذاهایی که در روند درمان افسردگی، اندوه و سایکوز پس از زایمان توصیه می شوند، شامل میوه ها، سبزیجات سرشار از فیبر ، غلات کامل و ماهی های غنی از اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. همچنین، مصرف پروتئین های بدون چربی و غذاهای سرشار از آهن برای بهبود جسمی پس از زایمان ضروری بوده و میتواند به بهبود خلق و خو نیز کمک کند.
دمنوش برای افسردگی بعد از زایمان
دمنوش برای افسردگی بعد از زایمان به دلیل خاصیت آرام بخشی، ضد اضطراب و کمک به بهبود خواب، میتواند در دوران پس از زایمان مفید باشد. نوشیدن چای گیاهی یک روش ساده و طبیعی برای تقویت روحیه و کاهش استرس است که باید حتما با مشورت پزشک نوشیده شود. چند نمونه چای گیاهی برای اندوه زایمان عبارتاند از:
- چای اسطوخودوس: کمک به کاهش افسردگی، اضطراب و بهبود کیفیت خواب مادران پس از زایمان.
- چای بابونه آلمانی: موثر در بهبود خواب و کاهش افسردگی زایمان.
- چای ماگنولیا: بهبود خواب، کاهش خستگی و افسردگی در چند هفته اول پس از زایمان.
- چای گل ساعتی: آرامبخش و کمک به کاهش اضطراب و مشکلات خواب.
مکمل های خوراکی برای درمان افسردگی بعد از زایمان
مصرف مکمل های خوراکی مانند ویتامین D3 میتواند در روند درمان افسردگی پس از زایمان موثر باشد. این ویتامین به تنظیم خلق و خو، حفظ سلامت استخوانها و تقویت قوای بدنی مادر کمک میکند. همچنین، مکملهایی مانند اسیدهای چرب امگا ۳، آهن و فولات نیز ممکن است در بهبود علائم افسردگی نقش مؤثری داشته باشند.
رژیم غذایی برای درمان افسردگی زایمان
رژیم غذایی نقش مهمی در کاهش علائم افسردگی پس از زایمان دارد. در این مدت مصرف گوشت قرمز و غذاهای آماده و کنسروی و فراوری شده را کاهش دهید و از پروتئین های بدون چربی و سبزیجات و غلات کامل در وعده غذایی خود استفاده کنید. رژیم غذایی نمیتواند جایگزین درمان پزشکی باشد، اما میتواند در بهبود علائم کمک کند.
نقش همسر در درمان افسردگی بعد از زایمان چیست؟
همسر شما می تواند با گوش دادن به نگرانی هایتان، همدلی نشان دادن و حمایت کردن و کمک کردن در نگهداری نوزاد انجام کارهای خانه، به کاهش علائم افسردگی و بهبود حال روحی تان کمک کند. رفتار و برخورد مرد با همسرش طبق توصیه هایی بهترین مشاور ازدواج مشهد مطرح می کند فقط برای آغاز زندگی مشترک نیست بلکه باید در تمام مراحل زندگی، به ویژه بعد از زایمان و دوران سخت آن، همچنان رعایت شود تا فضای آرامشبخش و حمایتگر برای همسر فراهم شود.
درمان خانگی افسردگی بعد از زایمان
برای درمان خانگی افسردگی بعد از زایمان ، باید به رفتارها، روابط و عادات روزمره تان توجه ویژهای داشته باشید. ایجاد تغییرات کوچک اما موثر در سبک زندگی، مراقبت از خود و ارتباط با دیگران میتواند نقش مهمی در بهبود حال روحی شما داشته باشد. در ادامه، چند راهکار ساده و کاربردی برای کمک به شما در این مسیر را بررسی میکنیم:
- کسی را برای صحبت کردن پیدا کنید
- به یک گروه حمایتی برای والدین جدید بپیوندید
- سعی کنید سالم غذا بخورید و برای ورزش وقت بگذارید
- استراحت را برای خودتان در اولویت قرار دهید
- با دوستان بیرون بروید یا تلفنی با آنها صحبت کنید
- برای مراقبت از خود و انجام کارهایی که از آنها لذت میبرید، مانند مطالعه یا سایر سرگرمیها وقت بگذارید.
- برای کارهای خانه یا خریدهای کوچک کمک بگیرید.
- آشنایی با تمرینات آرامش ذهن برای ریلکس کردن
اگر افسردگی پس از زایمان درمان نشود، چه اتفاقی میافتد؟
اگر پزشک معالج شما افسردگی پس از زایمان را تشخیص دهد و این بیماری درمان نشود، متاسفانه مشکلات زیادی را برای شخص و اطرافیان وی به همراه خواهد داشت. از این رو بهتر است که حتما بلافاصله بعد از تشخیص بیماری، درمان های لازم شروع شود. با این حال مشکلاتی که عدم درمان میتواند برای شما به همراه داشته باشد، عبارتند از:
- کاهش انرژی
- نوسانات خلقی و مودی بودن
- ناتوانی در مراقبت از نوزاد
- مشکل در تمرکز و تصمیم گیری
- داشتن افکار آسیب رساندن به خود و خودکشی
افسردگی بعد از زایمان چقدر طول میکشد ؟
افسردگی پس از زایمان میتواند تا یک سال پس از تولد فرزندتان ادامه داشته باشد. با این حال، این بدان معنا نیست که شما بعد از یکسال به طور کامل درمان خواهید شد. بلکه شما باید در رابطه با علائم و روند درمان خود با پزشک مربوطه صحبت کنید و با نظراتی که پزشک برای روند درمانی شما دارد، می توانید متوجه شوید که چه زمانی بهبودی کامل را به دست می آورید.
افسردگی پس از زایمان چگونه تشخیص داده میشود؟
هیچ آزمایش خاصی برای تشخیص افسردگی پس از زایمان وجود ندارد. پزشک شما در ویزیت پس از زایمان، وضعیت روحی و روانی شما را ارزیابی خواهد کرد. این ویزیت ممکن است شامل بحث در مورد سابقه سلامتی، احساسات شما از زمان زایمان، معاینه فیزیکی، معاینه لگن و آزمایشهای آزمایشگاهی چون بررسی تیروئید و غلظت خون شما باشد. بسیاری از پزشکان، ویزیتهای زنان تازه فارغ شده را دو یا سه هفته پس از زایمان برای غربالگری افسردگی برنامهریزی میکنند تا در صورتی که مادر دچار افسردگی بعد از زایمان شده است؛ این امر به موقع تشخیص داده شده و اقدامات درمانی لازم انجام شود.
تست افسردگی پس از زایمان
تست افسردگی پس از زایمان معمولا شامل پرسشنامه هایی است که مادران تازه فارغ شده آنها را براساس شرایط روحی و جسمانی خود تکمیل می کنند و پزشک با انجام بررسی های نهایی به جواب نهایی دست پیدا خواهد کرد. از آنجایی که معمولا تشخیص موارد خفیف افسردگی بعد از زایمان دشوار است، روان درمانگرها به پاسخهای شما به سوالاتشان متکی هستند.
البته نباید این نکته را از یاد برد که بسیاری از پزشکان روان از مقیاس PPD ادینبورگ برای غربالگری افسردگی بعد از فارغ شدن استفاده میکنند. این مقیاس شامل 10 سوال مربوط به علائم افسردگی مانند احساس ناراحتی، اضطراب یا گناه است. از شما خواسته میشود پاسخی را که به احساس شما در هفت روز گذشته نزدیکتر است، علامت بزنید.
انواع افسردگی بعد از زایمان چیست؟
افسردگی پس از زایمان به سه شکل مختلف بروز میکند که شدت و علائم هر کدام متفاوت است و نیاز به توجه و درمان خاص خود دارد. شناخت این انواع به شما کمک میکند بهتر با تغییرات خلقی پس از زایمان کنار بیایید و در صورت نیاز به کمک تخصصی مراجعه کنید.
غم و اندوه پس از زایمان (خفیف)
غم و اندوه پس از زایمان یا (baby blues) از رایج ترین تغییرات خلقی است که۵۰ تا ۷۵ درصد از زنان بعد از زایمان، آن را تجربه می کنند. در این تغییرات خلقی احتمالا شما گریه های مکرر و طولانی بدون دلیل یا غم و اضطراب نسبتا شدیدی را تجربه خواهید کرد.شروع این وضعیت معمولاً در هفته اول (یک تا چهار روز) پس از زایمان است و معمولا پس از گذشت دو هفته و آشنایی با نحوه نگهداری از نوزاد یا فروکش کردن برخی ترس ها، حالات خلقی شما به تدریج کاسته خواهد شد. از این رو توصیه می شود تا در این دوران مخصوصا اگر اولین فرزند خود را به دنیا آورده اید، حتما از همسر، دوستان یا خانواده تان برای گذر از این مرحله کمک بخواهید.
افسردگی پس از زایمان (شدید)
افسردگی پس از زایمان وضعیتی بسیار جدیتر از غم و اندوه پس از زایمان است که از هر ۷ مادری که اولین فرزند خود را به دنیا آورده است، 1 نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. معمولا در این حالت اگر شما در زایمان های قبلی خود نیز تجربه افسردگی های پس از زایمان را داشته اید، خطر ابتلای مجدد شما در هر بارداری تا 30 درصد افزایش پیدا می کند و شما در این دوران دچار نوسانات خلقی شدید، گریه های مکرر، خستگی شدید، احساس گناه، اضطراب و ناتوانی در نگهداری از فرزند تازه متولد شده خود خواهید شد.
البته باید این موضوع را به خاطر داشته باشید که این علائم از شدید تا خفیف بین اشخاص متغیر است و ممکن است به تدریج در هفته اول زایمان یا یکسال پس از زایمان شما این علائم را تجربه کنید. ضمنا باید این موضوع را به خاطر داشته باشید که این علائم ممکن است تا چندین ماه طول بکشد از این رو حتما برای انجام درمان های تخصصی به بهترین روانشناس مشهد مراجعه کنید.
روان پریشی پس از زایمان یا سایکوز زایمان
روان پریشی پس از زایمان یا سایکوز زایمان نوعی بسیار شدیدتر از افسردگی پس از زایمان است و نیاز به مراقبت های پزشکی اورژانسی ویژه ای دارد. این بیماری نسبتاً نادر است و تنها از هر ۱۰۰۰ زن، ۱ نفر را پس از زایمان طبیعی یا سزارین تحت تأثیر قرار میدهد. علائم جنون زایمان معمولاً به سرعت پس از فارغ شدن، بروز میکند و ممکن است از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد. علائم این بیماری شامل: آشفتگی شدید، گیجی، احساس ناامیدی و شرم، بیخوابی، پارانویا، هذیان یا توهم، بیشفعالی، گفتار سریع، اختلال وسواس فکری عملی یا شیدایی است.
روانپریشی پس از زایمان نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد زیرا خطر خودکشی و آسیب به نوزاد را افزایش می دهد. درمان این بیماری معمولاً شامل بستری شدن در بیمارستان، رواندرمانی و دارو درمانی خواهد بود.
جمع بندی
در نهایت افسردگی پس از زایمان یک اختلال خلقی رایج است که از هر 7 زن، 1 نفر را پس از زایمان تحت تأثیر قرار میدهد. این موضوع تقصیر شما نیست و شما هیچ کاری برای ایجاد آن انجام ندادهاید. این بیماری شما را به یک والد یا یک فرد بد تبدیل نمیکند. عوامل بیولوژیکی، فیزیکی و شیمیایی که باعث PPD میشوند، خارج از کنترل شما هستند.
اگر احساس غم عمیق، بیارزشی، از دست دادن علاقه به فعالیتهایی که قبلاً لذت میبردید، گریه های بی دلیل یا نوسانات شدید خلقی را تجربه می کنید، برای دریافت مشاوره حرفه ای و تخصصی حتما با ما تماس بگیرید. در صورت نیاز، مشاور شما را به پزشک یا روانپزشک ارجاع می دهد تا بهترین روش درمانی برایتان انتخاب شود. چرا که هرگونه مصرف دارو یا مکمل های غذایی باید فقط زیر نظر متخصص و با تجویز پزشک انجام شود.
