وسواس کودکان نوعی اختلال روانی در بچه هاست که با کارهای تکراری و ناخواسته بروز می کند و با گذشت زمان روی رفتار، احساسات، زندگی طبیعی، یادگیری و شخصیت کودکان تاثیر می گذارد. درمان انواع وسواس در بچه ها با توجه به میزان و علت آن متفاوت است و البته تشخیص به موقع این اختلال که باید توسط بهترین مشاوره کودک در مشهد انجام شود، درمان راحت تری دارد. در ادامه جزئیات بیشتری درباره نشانه های بروز وسواس فکری در کودکان و راهکار والدین با آن را خواهید خواند:
وسواس فکری کودکان
وسواس فکری کودکان به صورت افکار تکراری و تصویرهای ناخواسته ذهنی است که اضطراب و پریشانی را برای کودک به همراه دارد. بچه ها در مواجه با این نوع اختلال، فکرهای تکرار شونده و کنترل ناپذیر دارند و در صورتی که به موقع تشخیص و درمان نشود، نیاز به راهکارهای تخصصی و درمان های پیشرفته دارد.
علائم وسواس فکری در کودکان
- شک و تردید در انجام کارها
- اضطراب و نگرانی های طولانی مدت
- پرسش های مکرر برای گرفتن تایید
- دیدن صحنه های ذهنی ترسناک و منفی
- فکرهای ناخواسته ی تکراری
- رفتارهای احتکاری
علت وسواس فکری در کودکان
- زمینه های ژنتیکی
- ویژگی های شخصیتی کودک
- استرس های محیطی
- اتفاقات ناگوار
- اختلال مغزی
درمان وسواس فکری در کودکان
درمان وسواس فکری در کودکان ترکیبی از روان درمانی و حمایت والدین است. برای درمان وسواس فکری کودکان ابتدا روان درمانگر، افکار وسواسی را شناسایی می کند و به کودک یاد میدهد چگونه با تفکر واقع بینانه آن را کنترل کند. سپس با آموزش مهارت های جدید، افکار بهتر را جایگزین می کند.
در صورتی که وسواس فکری کودک پیشرفت کرده باشد، پزشک از داروهای ضدافسردگی از گروه SSRIs استفاده می کند و مانع از آسیب های بیشتر می شود.
والدین کودک با ایجاد محیطی آرام و امن می توانند در بهبود شرایط او موثر باشند. تشویق بچه ها به انجام رفتار درست و همکاری با روان درمانگر از دیگر مواردی است که پدر و مادرها برای درمان وسواس فکری کودک می توانند انجام دهند.
مراحل درمان وسواس فکری در کودکان
مراحل درمان وسواس فکری در کودکان شامل درمان روانشناختی، مشارکت خانواده و درمان دارویی است. این افکار ناخواسته و تکراری می تواند روی سبک فکری و کارایی کودک موثر باشد. در صورتی که مراحل درمان در اختلال وسواس فکری به موقع در کودکان شروع شود، نتایج بهتری به همراه خواهد داشت.
درمان روانشناختی برای درمان وسواس فکری در کودکان
- کودک یاد می گیرد با کمک تکنیک های CBT فکرهای وسواسی را شناسایی کند.
- کودک با فکرهای وسواسی مواجه می شود اما روش مواجهه با آن را می آموزد.
- با برچسب گذاری افکار برای مهار فکر آشنا می شود.
- از بازی درمانی و هنر درمانی در بهبود بچه و تخلیه هیجانی استفاده می شود.
حمایت والدین برای درمان وسواس فکری در کودکان
- افکار کودک را بدون قضاوت بشنوید.
- از سرزنش کودک برای افکار وسواسی خودداری کنید.
- در برخورد با افکار وسواسی کودک پاسخ کوتاه، آرام و قاطع دهید.
- از تکنیک آرام سازی و یوگا کمک بگیرید.
- توجه کودک را به فعالیت های جذاب تغییر دهید.
استفاده از دارو برای درمان وسواس فکری در کودکان
استفاده از داروی سروتونین برای درمان وسواس فکری شدید کودکان استفاده می شود. این یک داروی مهار کننده است که تنها با تجویز پزشک قابل تهیه است و مصرف خودسرانه آن اصلا توصیه نمی شود. استفاده از دارو برای تکمیل درمان است و در کنار آن باید از روان درمانگر نیز کمک گرفت.
بیشتر بخوانید: درمان لکنت با گفتار درمانی
درمان خانگی وسواس فکری کودکان
درمان خانگی وسواس فکری کودکان جایگزین درمان های تخصصی نیست اما می تواند در کاهش علائم و پیشگیری اختلال وسواس کودکان موثر باشد. درمان خانگی وسواس فکری بچه ها بیشتر به حمایت های والدین، تشویق کودک به تعامل در جامعه، بازی درمانی و پذیرش این اختلال است.
برچسب گذاری افکار، تغییر توجه کودک به فکر وسواسی، تمرین تنفس و آرام سازی ذهن و شنیدن صحبت های کودک از دیگر کارهایی که پدر و مادر می توانند در خانه برای درمان وسواس فکری در کودکان انجام دهند.
برای بهبودی کودک از وسواس فکری بهتر است فشار و تنش های خانوادگی در خانه کاهش یابد و والدین از دعوا کردن، سرزنش، مقایسه با دیگر بچه ها خودداری کنند تا شدت وسواس افزایش نباید. توصیه می شود، روال زندگی منظم را در پیش بگیرید و با خواب کافی، فعالیت های بدنی و تغذیه مناسب، زمینه پیشرفت را کاهش دهید. در برخی موارد استفاده از دمنوش های آرامبخش نیز توصیه می شود اما جایگزین دارو نمی باشد. همچنین می توانید درباره، نقش خانواده در پیشگیری از اختلالات روانی کودکان اطلاعات بیشتری کسب کنید تا بهتر بتوانید علائم را شناسایی و پیشگیری کنید.
درمان وسواس کودکان
درمان وسواس کودکان ترکیبی از روش های روان شناختی، آموزش و حمایت پدر و مادر، استفاده از دارو و راه های تخصصی است. درمان این اختلال در بچه ها در صورتی که به موقع شروع شود، مانع از مزمن شدن و بروز مشکلات جدی تر می شود. مشارکت والدین، در بهبود رفتار کودک موثر است و مانع از پیشرفت بیماری می شود. در صورتی که این اختلال روانی تشدید شود، نیاز به مراجعه به روانپزشک و مصرف داروهای تخصصی است. مراحل درمان چندین مرحله دارد و برای هر نوع از آن متفاوت است. همچنین ممکن است پروسه درمان رفتار وسواسی در کودکان مختلف، متفاوت باشد. درمان برای هر کودک با توجه به شرایط، سن، خانواده و ژنتیک انجام می شود و نمی توان برای همه ی کودکان نسخه واحد پیچید.
درمان وسواس تمیزی در کودکان
درمان وسواس تمیزی در کودکان شامل آموزش خانواده، درمان روانشناختی و استفاده از داروهای تخصصی است.
آموزش خانواده برای درمان وسواس تمیزی در کودکان
- به جای سرزنش کودک را بپذیرید.
- کودک را در وسواس تمیزی همراهی نکنید.
- پدر و مادر باید الگوی خوبی برای رعایت بهداشت و تمیزی باشند.
- از تمرین های آرام سازی و تنفس استفاده کنید.
- به تدریج کودک را با واقعیت روبرو کنید.
بیشتر بخوانید: نقش پدر در تربیت فرزندان
درمان روانشناختی برای درمان وسواس تمیزی در کودکان
- استفاده از تکنیک های CBT برای کمک به تغییر باورهای غیر واقعی کودک درباره آلودگی و تمیزی
- استفاده از تکنیک های ERP برای مواجهه با اختلال و جلوگیری از پاسخ
- به کودک آموزش داده می شود که بدون شستشوی افراطی، با اضطراب کنار بیاید.
دارو برای درمان وسواس تمیزی در کودکان
برای درمان درمان وسواس تمیزی در کودکان در صورت افزایش بیماری، روانپزشک ممکن است از داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین SSRI استفاده کند. این دارو تنها با تجویز پزشک و داشتن نسخه قابل تهیه است.
بهترین دارو برای وسواس کودکان
بهترین دارو برای وسواس کودکان زمانی تجویز می شود که اختلال و رفتارهای غیر طبیعی افزایش یافته و روان درمانگر نیاز به استفاده از درمان تخصصی تر داشته باشد. این داروها تنها توسط روانپزشک تجویز می شود و اثر بخش آن 4 تا 6 هفته طول می کشد. استفاده از داروی وسواس در کودکان، با دوز پایین و تحت نظارت دقیق می باشد و در کنار مصرف آن باید از مشاوره و روان درمانی نیز استفاده شود. در صورتی که هر گونه عوارضی را مثل بی حالی، بی اشتهایی، مشکلات گوارشی و… را در بچه پس از مصرف دارو مشاهده کردید به پزشک اطلاع دهید.
- سروتونین (SSRIs)
- فلوکستین (Fluoxetine)
- سرترالین (Sertraline)
- فلووکسامین (Fluvoxamine)
- سیتالوپرام / اس سیتالوپرام (Citalopram / Escitalopram)
- کلومی‌پرامین (Clomipramine)
وسواس در کودکان ابتدایی
وسواس در کودکان ابتدایی به صورت رفتارهای تکراری در درس خواندن، ارتباط با دوستان مدرسه و کاهش اعتماد به نفس آن ها بروز می کند و می تواند ناشی از وسواس فکری در خردسالی باشد که هنوز تشخیص و درمان نشده است. نشانه های این اختلال در کودکان ابتدایی ممکن است یکی از موارد زیر باشد:
- اصرار به قرینگی وسایل و مرتب بودن وسایل مدرسه
- اختصاص دادن زمان طولانی به کارهایی مثل پوشیدن لباس فرم
- اضطراب در رفتن به مدرسه یا کلاس درس
- اختلال در خواب
- وسواس در گرفتن نمره بالا و انجام تکلیف
این اختلال با حمایت خانواده و کمک گرفتن از روان درمانگر با تجربه قابل درمان است.
وسواس در کودکان شش ساله
وسواس در کودکان شش ساله به دلایل ژنتیکی یا عدم کنترل روی رفتار بروز می کند و شامل کارهای تکراری است که قبل از ورود به مدرسه تشدید می یابد. نشانه های شایع وسواس کودکان 6 ساله یکی از موارد زیر است:
- استفاده از کلمات تکرار
- لمس کردن اشیا خاص به صورت افراطی
- شستشوی مکرر دست ها
- وسواس در نظم اتاق و اسباب بازی
- اضطراب از دست دادن پدر یا مادر
- ترس از مریضی یا انجام ندادن درست یک کار
- پرسش های مکرر از والدین
وسواس لباس پوشیدن در کودکان
وسواس لباس پوشیدن یکی از انواع وسواس کودکان است که در سن پیش دبستانی و دبستان بیشتر بروز می کند. در این اختلال با حساسیت به پوشیدن یک لباس و یا اضطراب در انتخاب و ست کردن لباس ها همراه است.
نشانه ای وسواس لباس پوشیدن در کودکان
- اصرار به پوشیدن یک لباس خاص
- ناراحتی از جنس، رنگ یا دوخت لباس
- تعویض مکرر لباس
- اضطراب و گریه در زمان پوشیدن لباس
- طولانی شدن پوشیدن لباس فرم مدرسه
علت وسواس لباس پوشیدن در کودکان
علت وسواس لباس پوشیدن در کودکان به وسواس درمان نشده در خردسالی، کمالگرایی و یا الگوبرداری نادرست عنوان شده است. در برخی موارد ژنتیک هم موثر بوده و می تواند منشا ارثی و خانوادگی داشته باشد. این اختلال اگر تداوم یابد ممکن است با مشکلات بزرگتر در مدرسه و اجتماع همراه است.
درمان وسواس لباس پوشیدن در کودکان
- کمک از مشاوره پس از دیدن اولین علائم
- استفاده از تکنیک های روان درمانی
- استفاده از بازی درمانی و کاردرمانی
- آموزش و مشارکت والدین در پروسه درمان
- دارو درمانی در موارد پیشرفته
داستان برای درمان وسواس در کودکان
استفاده از داستان برای درمان وسواس در کودکان یکی از راه های پیشنهادی است که بسیاری از درمانگرها آن را پیشنهاد می کنند. در این روش با قصه گفتن برای بچه ها، علت و راهکارها به زبان بچگانه بیان می شود. کودکان با همزاد پنداری و ارتباط با شخصیت های داستان، درمان را در ذهن خود شروع می کنند. این راه حل میتواند پروسه بهبودی را کوتاه کند و مانع از پیشرفت اختلال شود.
قصه ی جادوگر بدجنس و جاروبرقی ماهی ها، داستان جغد وسواس یا فیل کوچولوی تمیز از روایت هایی است که می تواند در درمان این اختلال در کودکان موثر باشد.
انواع وسواس در کودکان
انواع وسواس در کودکان به شکل های مختلف بروز می کند و شناخت مدل های آن در شروع درمان موثر است. در جدول زیر می توانید انواع و نشانه های رایج این اختلال را ببینید. در صورتی که فرزند شما هر یک از علائم را داشت به مشاوره تماس بگیرید.
| نوع وسواس در کودک | نشانه ها |
| فکری | افکار مزاحم و تکراری، نگرانی از آسیب دیدن خود یا دیگران، افکار خشونت‌آمیز یا ترسناک |
| عملی | تکرار رفتارها برای کاهش اضطراب، شست‌وشوی مکرر ، مرتب کردن وسایل، شمارش یا تکرار کلمات |
| تمیزی | ترس از میکروب، شست‌وشوی افراطی، اجتناب از لمس اشیاء کثیف |
| نظم و ترتیب | اصرار بر قرار گرفتن وسایل در جای خاص، اضطراب شدید در صورت جابه‌جایی |
| لباس پوشیدن | حساسیت به جنس، رنگ، دوخت، زمان طولانی آماده شدن، عوض کردن مکرر لباس |
| حسی | حساسیت به لمس، صدا، بو یا بافت خاص، گاهی همراه با وسواس لباس یا شست‌وشو |
| فکری- عملی | ترکیبی از افکار مزاحم و رفتارهای تکراری، مثال: ترس از آسیب دیدن خانواده + شست‌وشوی مکرر دست‌ها |
علت وسواس در کودکان
علت وسواس در کودکان عوامل ژنتیکی، زیستی، روانی و محیطی است. آگاهی از هر یک از این علل می تواند در برخورد خانواده با این چالش موثر باشد.
عوامل ژنتیک در وسواس کودکان
ژنتیک یکی از علل موثر در وسواس کودکان است . طبق آمار خانواده هایی که سابقه وسواس داشته اند با احتمال بیشتری فرزند آن ها به این اختلال دچار شده است. ژن هایی که تنظیم کننده انتقال های عصبی سروتونین هستند، در انتقال این ژن در بین اعضای یک خانواده موثر اند.
عوامل زیستی در وسواس کودک
عوامل زیستی در کودک به دلیل عدم تعادل سروتونین و سایر نوروترانسمیترها که اضطراب و رفتار وسواسی را افزایش میدهد، می باشند، اختلال در مغز و سیستم عصبی کودک می تواند روی کنترل فکر و رفتار وسواسی موثر باشد.
عوامل محیطی در وسواس بچه ها
عوامل محیطی یکی دیگر از علت های وسواس در بچه ها است که به دلیل استرس و فشار روانی در محیط ایجاد می شود. تغییر مدرسه، مشکلات خانوادگی، طلاق والدین، فشار تحصیلی از دلایل رایج این مورد است. تاثیر تنش های خانوادگی بر روان کودکان غیر قابل انکار است و می تواند دلیل بروز اختلالات فکری و روانی شود. الگوبرداری نادرست از خانواده، پدر و مادر و اطرافیان از دیگر علل رفتارهای وسواسی است که بچه را به تقلید تشویق می کند. تجربه ی ضربه های روانی و ترس شدید نیز ار عاملان محیطی در این اختلال است.
ویژگی شخصیتی کودک در وسواس
کمالگرایی، نیاز به کنترل رفتار کودک و ویژگی های شخصیتی بچه ها از عواملی است که بر رفتار وسواس گونه کودکان موثر است. این مورد اگرچه نادر اما یکی از دلیل های این اختلال است و به کمک مشاوره و کمک های درمانگر قابل درمان است.
تشخیص وسواس در کودکان
تشخیص وسواس در کودکان کمی سخت و در خردسالان دشوار است. در سنین پایین بچه ها قادر به بیان افکار و احساسات خود نیستند و این می تواند در ایجاد و تشدید رفتارهای وسواسی موثر باشد. تشخیص اختلال توسط پدر و مادر، پرسش های استاندارد از کودک توسط مشاور یا درمانگر ، مشاهده رفتار کودکان و تفکیک آن از رفتارهای طبیعی رشد انجام می شود. گاهی معلم یا اطرافیان کودک متوجه وجود رفتارهای تکراری و ناشی از اضطراب کودک می شوند. دیدن هر کدام از موارد زیر می تواند نشانه ای برای تشخیص وسواس در بچه ها باشد.
- ترس‌های شدید و غیرمنطقی از آسیب دیدن خود یا خانواده
- نگرانی‌های مکرر درباره بیماری، کثیفی یا اتفاقات بد
- شست‌وشوی افراطی دست یا بدن
- مرتب کردن وسایل، اسباب بازی یا لباس‌ها به شکل خاص
- شمارش یا تکرار کلمات یا عبارات
- اختلال در بازی یا تعامل با دوستان
- افکار یا تصاویر ذهنی مکرر و ناخواسته که باعث اضطراب می‌شوند
- افکار و رفتارها بیش از حد زمان‌بر یا باعث اختلال در عملکرد اجتماعی، تحصیلی یا روزمره شوند
- اختلال در بازی یا تعامل با دوستان
- مشکل در تمرکز و درس خواندن
تشخیص نهایی وسواس در کودکان باید توسط روانشناس یا روانپزشک کودک انجام شود. نوع تشخیص و شروع درمان بسیار مهم است چرا که شروع زود هنگام درمان میتواند از مزمن شدن اختلال و مشکلات آینده جلوگیری کند.
در پایان ….
وسواس کودکان اختلالی روانی در رفتارهای تکراری و ناخواسته است که توسط کودک انجام می شود. تشخیص علت و شناخت این عارضه توسط فرد متخصص باید انجام شود تا روش درمانی موثر و حرفه ای شروع شده و مانع از بیشتر شدن رفتارهای وسواسی در کودک شود. در این مقاله نشانه های وسواس در کودکان را بررسی کردیم با دیدن هر یک از این موارد با مشاوران ما در مرکز مشاوره حس آرامش تماس بگیرید تا بهترین راهکار را با توجه به سن، شرایط و ویژه فرزند شما ارائه شود.
